YouTube

Wrth gwrs, mae yna nifer fawr iawn o ganeuon a pherfformiadau Cymraeg i’w gweld ar YouTube. Gwelais drydariad diddorol gan Yws Gwynedd lle y bu’n ceisio gweithio allan pa gân Gymraeg sydd wedi cael ei gwylio fwyaf ar YouTube a sut ffigurau sydd yna i ganeuon Cymraeg ar y cyfrwng hwnnw a chreu rhyw siart sydyn o’r ffigyrau.

Roedd yr ateb yn dipyn o sioc I mi, mae’n rhaid dweud! Er enghraifft, mae’r gân “Dacw Nghariad” gan Eve Goodman wedi’w gwylio 1.3 MILIWN (ie, miliwn) o weithiau! Gallwch glywed y gân ar Spotify hefyd. Bron ddwywaith gymaint a Dafydd Iwan druan hefo “Yma O Hyd” a gafodd “ond” ei gwylio tua 710,000 o weithiau! Ac Yws Gwynedd ei hun ond yn gallu dod yn drydydd yn ei siart ei hun!

Dyma rhyw fath a siart luniodd Ywain o’r fideos mwyaf poblogaidd yr oedd o’n gwybod amdanynt, ac wedi iddo drydar y rhestr yma, ymatebodd sawl person hefo enghreifftiau eraill o fideos caneuon Cymraeg eraill hefo nifer gwyliadau uchel iawn.

Siart Yws Gwynedd o ffigyrau gwylio caneuon Cymraeg ar YouTube

Gallwch ddilyn y sgwrs gyfa ar Twitter ar https://twitter.com/ywsgwynedd/status/1259424423234412544

O Archif Sain

Mor falch o weld bod Sain yn parhau i ryddhau hen recordiau o’r archif o’r 70au a’r 80au ar y platfformau digidol yn ystod y cyfnod anodd hwn.

Ddoe (Gwener 8ed o Fai) cafodd chwe record hir arall eu rhyddhau y gellir gwrando arnynt ar Spotify, Apton ac ati.

Dyma’r chwe record hir ryddhawyd ddoe:

Llun o gloriau 6 record hir ryddhawyd ar yr 8ed o Fai 2020.

Sain 1475 Sobin a’r Smaeliaid 1 (1988)
Sain 1014 Goreuon Sain (1974)
Sain 1225 Bando-Shampw (1982)
Sain 1060 Cofio (1976)
Sain 1034 Edward H. Dafis-Ffordd Newydd Eingl-Americanaidd Grêt O Fyw (1975)
Sain 1016 Edward H Dafis-Hen Ffordd Gymreig O Fyw (1974)

Daw hyn ar ôl i’r cwmni ryddhau chwe record hir arall o’r un cyfnod ar gyfer dydd Gwyl Dewi:

Llun o gloriau 6 record hir ryddhawyd fis Mawrth 2020.

Sain 1198 Bando-Hwyl Ar Y Mastiau (1980)
Sain 1186 Trwynau och-Rhedeg Rhag Y Torpidos (1980)
Sain 1028 Hergest-Glanceri (1975)
Sain 1101 Shwn-Ar Garlam (1977)
Sain 1154 Côr Telyn Teilo-Anrheg Penblwydd (1979)
Sain 1096 Geraint Jarman-Tacsi I’r Tywyllwch (1977)

Hefyd wrth gwrs fe gafodd hanner cant o senglau sain eu rhyddhau ar gyfer dathlu hanner can mlwyddiant y cwmni yn 2019 – rheini hefyd ar gael drwy’r platfformau digidol.

Ardderchog bod y cwmni yn fodlon gwneud y gwaith angenrheidiol ar gyfer cadw’r hen recordiau feinyl Cymraeg ar gael o hyd, fel bod cenhedlaethau nad ydynt yn gyfarwydd â recordiau feinyl yn gallu mwynhau’r holl ddeunydd Cymraeg hyn o’r 70au a’r 80au wrth i recordiau feinyl fynd yn fwy prin ac yn ddrytach i’w prynu yn ail law. Gobeithio y bydd mwy ar gael cyn hir.

Awn I Fefflem

Clawr a chaset "Awn I Fefflem"
Clawr a chaset “Awn I Fefflem”

Dyma gaset bach gwahanol ddaeth i fy nghasgliad yn ddiweddar – “Awn I Fefflem” (Bethlehem), sef stori gan Bfian Lloyd Jones.

Bfian Lloyd Jones

Cymeriad yr actor Dyfed Thomas oedd Bfian Lloyd Jones rhai blynyddoedd yn ôl, a fyddai’n ymddangos ar radio a theledu. Er efallai ddim yn wleidyddol gywir y dyddiau hyn, mae gan Bfian nam lleferydd gyda’i “r” sy’n elfen gryf o’i bersonoliaeth. Efallai eich bod yn gwybod am Dyfed Thomas fel y Doctor Hywel Ffiaidd, o’r grwp roc theatraidd a phync o’r 80au.

Yn hannu o Ogledd Ddwyrain Cymru, dwi’n ei gofio fel athro drama yn Ysgol Glan Clwyd am gyfnod byr.

Stori Nadoligaidd ydi “Awn I Fefflem” ar gyfer yr ifanc. Mae’n dechrau trwy awgrymu mai ffilm ddyliai’r stori fod. Ond wedi gwneud cais am arian i S4C cafodd yr ateb bod y dyn camera yn wael ar rhyw gwch, a’r dyn sain wedi colli’w basport. Felly, Norman a’i beiriant tâp amdani! Mae cerddoriaeth Also Sprach Zarathustra (2001:A Space Odyssey) yn cychwyn y stori a gosod naws a theimlad y stori.

Clawr y caset
Clawr y caset

Hanes y geni ydi hanfod y stori hon. Mair a Joseph, Bethlehem, Jiwdea, dinas Dafydd yn ymyl Aberdaron! Mae yna lot o gymhariaethau hefo Gogledd Cymru, a lot o hiwmor nodweddiadol Bfian a Dyfed. Ar un adeg mae bwyty Indiaidd yn rhan o’r stori – dim syniad sut mae stori’r geni yn cael bwyty Indiaidd! I roi enghraifft o’r hiwmor, mae’n trio egluro Aur Thys A Mur trwy ddechrau fel disgrifio aur fel y stwff melyn o gwmpas eich siocled. Lot o hiwmor diniwed fel yna ar gyfer yr ifanc. Mae’n esbonio’r stori trwy ei rhoi mewn rhyw fath o gyd-destyn modern.

Y caset
Y caset

‘Does dim dyddiad na manylion cyhoeddi ar y caset, ond mae yna ambell i awgrym yng nghynnwys y stori, fel cyfeirio’n ôl at newyn Ethiopia yn 1984 ac esbonio bod Iesu wedi dod i’r ddaear bron i 2,000 o flynyddoedd yn ôl, a chyfeiriadau at S4C aeth ar yr awyr gyntaf yn 1982. Hefyd, mae’n siwr o fod yn y cyfnod hwn yn yr 80au lle’r oedd casetiau yn fwy cyffredin na recordiau feinyl.

Mae’r caset wedi’w arwyddo gan Dyfed Thomas, ac yn para tua 25 munud yr ochr. Atgofion cynnes o’r cymeriad Bfian Lloyd Jones er nad ydw i’n cofio’n union pryd oedd hynny.

Recordiau’r Ddraig

Logo Recordiau'r Ddraig

Cwmni recordiau Cymraeg o Lerpwl a ryddhaodd ychydig o recordiau saith modfedd yn 1969. Y cyhoeddwr oedd D. Ben Rees.

Rhyddhawyd o leiaf tair record – mae’r drefn rhifo’n awgrymu bod o leiaf un arall.

DDRAIG 6002 Brethyn Cartref-Brethyn Cartref (1969)
DDRAIG 6003 Treflyn Jones-Treflyn (1969)
DDRAIG 6004 Linda, Jean a Graham-Linda Jean Graham (1969)

Tair chwaer o bentref Nantlle, yng Ngwynedd, oedd Brethyn Cartref, sef Eryl, Marian a Heulwen. Cawsant gyfle i berfformio ar y teledu yn eu hamser – ar Y Dydd ac ar ‘Sgubor Lawen. Yn ôl Richard Morris Jones ar glawr y record, “Cariad yr enwogion yma (y Brodyr Ffransis, Llyfni Huws a Robert Williams Parry) tuag at eu cynefin sydd yng nghalonnau’r genethod, yr un iaith goeth rhywiog sydd ar eu gwefusau, a’r un dyhead artistig i ‘greu’ sydd yn eu canu.” Hon oedd eu unig record fel grwp.

Ceir pedair cân ar y record:

  • Babi Dol
  • Wrth Noswylio
  • Wil Y Fron
  • Hobed O Heilion

O Borthmadog ddaeth Treflyn, sef Treflyn Lloyd Jones. Graddiwr gwlan oedd gwaith pob dydd Treflyn, a byddai’n berfformio’n aml ar lwyfan a theledu, gan gynnwys diddanu ymwelwyr yng ngwesty Butlins, Pwllheli, am gyfnod. Roedd Treflyn yn dipyn o iodlwr, fel y clywir ar “Cân Yswistir”. Byddai y Parch. Harri Parri, Porthmadog, yn sgwennu geiriau i’w ganeuon, a’i reolwr oedd Meic Jones. Hon oedd ail record Treflyn – bu iddo ryddhau recordiau ar Tryfan yn 1979 (TRF 109, gyda Sheila o Garno) a Wren (record unigol yn 1971 WRE1109, ac un arall gyda Siwsan Broderick yn 1967, WRE 1030).

Ceir pedair cân r y record hon hefyd:

  • Cân Yswistir
  • O F’Anwylyd
  • Dyffryn Madog
  • Cân I Sonia Fach

Mae’r teitl llythrennau bras “Linda Jean Graham” yn swnio fel enw un person neu grwp, ond triawd oedd Linda, Jean a Graham, sef Linda Rees o Abersoch, Jean Rees Davies o Foduan ger Pwllheli, a Graham Martin o’r Wyddgrug. Athrawon oeddynt, a oedd yn perfformio’n rheolaidd yng Ngogledd Ddwyrain Cymru ac ar lannau Mersi. Dyma eu hunig record fel triawd.

Ceir pedair cân ar y record hon:

  • Sioni
  • Y Bachgen
  • Atgof
  • Awr Rhyddid

Oes yn unrhyw un gyda gwybodaeth os oedd yna record DDRAIG 6001 a gan bwy?

Recordiau Afon

Cwmni recordiau Cymraeg byr-hoedlog o ganol y 70au, a sefydlwyd gan Hywel Williams. Gyda chyfeiriad yn Hanner Ffordd, Nantgaredig, Dyfed. Enw masnach y cwmni oedd Afon (Recordiau) Cyf.

Rhyddhaodd y cwmni dair o recordiau byr, er fod y drefn rhifo yn awgrym bod un arall wedi’w ystyried os nad wedi’w rhyddhau go iawn.

Mae’r drefn rhifo yn defnyddio’r llythrennau RAS (Recordiau Afon Sengl):

RAS 001 Chwys-Gwr Bonheddig Hael/Fel Na Mae’r Byd Yn Mynd (1975)
RAS 002 Talcen Crych-Angharad/Yfory (1975)
RAS 004 Rhian Rowe-Cariad Côll/Tyrd I’r Oed (dim dyddiad, efallai 1976)

Er nad wyf yn gwybod i sicrwydd, dwi wedi clywed dyfalu efallai mai record gan y grwp Cwrwgl Sam (un o grwpiau Derek Brown) oedd RAS 003 i fod. Rhyddhaodd Cwrwgl Sam bâr o draciau ar y record hir Lleisiau gan fudiad Adfer yn 1975 (Cei / Henaint).

Chwys oedd Sulwyn Rees (lleisydd), Colin Owen (drymiau), John Davies (gitar flaen) a Clive Richards (gitar fas). Roeddynt yn tarddu o Hwlffordd a Chaerfyrddin ac wedi bod yn perfformio am tua dwy flynedd cyn rhyddhau y record hon, a recordiwyd yn stiwdios Swansea Sound yn Abertawe. Byddai Sulwyn yn gwisgo fel “Gwr Bonheddig Hael” i ganu’r gân honno o dro i dro! Daeth y grwp i amlygrwydd cenedlaethol wedi Twrw Tanllyd Pontrhydfendigaid, wedi peth amser yn perfformio’n lleol yn y de orllewin.

Wedi i’r grwp Chwys ddod i ben, aeth Colin, John a Clive ymlaen i ffurfio Eliffant gyda Geraint Griffiths wedi diwedd y grwp Injaroc y bu Geraint yn aelod ohono.

Talcen Crych oedd Alun Lenny, Austin Davies, Eifion Daniels a Ronw Protheroe, gyda chyfraniadau gan John Davies, Colin Owen a Geraint Lovgreen. Rheolwr y grwp oedd Hywel Williams.

Eglura’r nodiadau ar glawr y record fod llun y clawr wedi’w dynnu gan Derek Powell ar ol perfformiad o’r opera roc “Enoc Huws-Siwparsiopwr. Hefyd, mae’n egluro testun y gân gyntaf, Angharad: “Dafydd a ddychwelodd i’w henwlad wedi’r rhyfel hir ac fe welodd nad oedd yr hyn a fu yn bod mwyach-collodd ei deulu, ei gartref, ei dir a’i gyfeillion ac fe ymroddodd gweddill ei fywyd i’r dasg o geisio dod o hyd i fywyd a breuddwyd ei ieuenctid. Weithiau clywir ei gri yn swn y gwynt ac yn sibrwd y tonnau – “Angharad” – ond bellach ‘does neb yn gwrando.

Roeddynt wedi rhyddhau record cyn hyn ar label Wren yn 1974 dan y teitl “Allan Yn Fuan” (Wren WSP 2030). Roedd “line-up” y grwp ychydig yn wahanol adeg hynny yn ol y nodiadau ar glawr y record honno.

Clawr record Clychau’r Nant

Rhian Rowe – merch o Gwm Gwendraeth a fu’n aelod o’r grwp Clychau’r Nant hefo Ann a Wendy Thomas a ryddhaodd record ar label Wren yn 1973.

Hefyd, rhyddhaodd Rhian record sengl ei hun i Wren (WSP 2019) yn 1973, pan oedd ond 14 oed. Mae’n debyg i Rhian ennill teitl Seren Asbri yn 1976, a chystadlu yng nghystadleuaeth Cân I Gymru yr un flwyddyn gyda’r gân “Y Llanc Glas Lygad” – gellir clywed y gân honno ar gryno ddisg “Can I Gymru-Y Casgliad Cyflawn 1969-2005” gan Sain (SCD 2494, 2005).

Cwmni Lola

Dwi’n ddiolchgar iawn i Gari Melville am yrru mwy o wybodaeth am gasetiau Cwmni Lola, Ystradgynlais.

Fe ychwanegaf y wybodaeth i’r Ddisgyddiaeth a diweddaru’r copi ar y wefan cyn hir.

LOLAMW001 – Duane Thompson – Not at Home – caset EP (1981)
LOLAMW002 – Y Celfi Cam – Profiadau Cyffyrddus Cyfrol 1 – caset EP (1982)
LOLAMW003 – Tim Leadbeater – Stitsia Hwn’na! – caset EP (1982)
LOLAMW004 – Duane Thompson – Greatest Hits – caset albwm (1982)
LOLA MW005 – Y Sefydliad – 4 Can (S4C) – caset EP (1983)
LOLA MW006 – Amryw – Pwy Fydd Yma Mewn Can Mlynedd – caset albwm (1983)
LOLA MW007 – Treiglad Pherffaith – Ar Taith – caset EP (1983)

HA!008 – Y Celfi Cam – Bimbos ar Acid – caset albwm (1992)
HA!009 – Y Celfi Cam – Bimbos ar Acid! Yr Out-Takes – caset EP (1992)
HA!10 – Y Celfi Cam – Trip i’r Lleuad – caset EP (1992)
HA!11 – Y Celfi Cam – BeBop Robert – caset albwm (1992)
HA!12 – Y Celfi Cam – Allan I Flippin’Ginio – caset albwm (1992)
HA!13 – Y Celfi Cam – Fi a Jock a Sion a Sian – caset albwm (Ni rhyddhawyd)
HA!14 – Y Celfi Cam – Hedfan – caset EP (1996)

Disciau Dysgu Difyr

Cyfres fer o recordiau saith modfedd addysgiadol ar gyfer plant, gan gwmni Wren o Landybie, sir Gaerfyrddin yn 1967.

Cyfres o bump o record-lyfrau oedd hon, gyda chaneuon a llafar a llyfryn yn rhan o’r profiad dysgu yn unigol neu mewn grwp.

Nid yw’r drefn rhifo yn gyson, mae rhai â rhifau cyfres Dryw (yn lle’r rhifau Wren WRE a WSP ar y rhan fwyaf o recordiau’r cwmni). Mae rhai heb rif Dryw, dim ond rhif CD syml. Mae’r labeli’n wahanol ar rai o’r recordiau hefyd fel y gwelwch yn y lluniau hyn.

Disc 1 – Anifeiliaid
Disc 2 – Adar
Disc 3 – Lleoedd (DRYW 003)
Disc 4 – Teithio (DRYW 002)
Disc 5 – Cerddi Chwarae

Fe glywn lais Norah Isaac fel cyflwynydd, Esme Lewis fel unawdydd y caneuon, a Mansel Thomas a Leonard Morris yn cyfeilio. Golygwyd y gyfres gan Norah Isaac, Dennis C. Rees ac Alun Talfan Davies.

Daeth pob record gyda llyfryn bach gyda lluniau syml du a gwyn (yr arlunydd oedd Robert Hunter) a nifer o gerddi i’w darllen.

Rhan o un o’r llyfrau

Ar y pryd, gwelwyd y rhain fel cyfrwng newydd fel cymorth dysgu newydd ar gyfer plant, “trwy glywed gair yn ogystal a’i weld” fel y dywedir ar glawr y record.

Roedd y recordiau a’r llyfrau ar gael ar wahan am dri swllt am y llyfrau, neu wyth swllt a chwe cheiniog am y recordiau (deg swllt a chwe cheiniog yn ddiweddarach – 52.5 ceiniog mewn arian heddiw).

Dim ond tair o’r pump o Ddisciau Dysgu Difyr sydd gen i – Adar, Lleoedd a Teithio – ysgwn i os oes rhywun â chopïau o’r lleill? Neu ag atgofion o’u defnyddio mewn ysgolion efallai?

Beti A’r Gwylliaid Gleision

Cyhoeddodd recordiau Wren ddwy record gan y grwp braidd yn anghyfarwydd hwn.

Mae nhw’n recordiau diddorol gan eu bod yn enghraifft prin o grwpiau Cymraeg “bas a drymiau” o’r 60au. ‘Rydym yn eithaf cyfarwydd â record y Blew o 1967 fel enghraifft o grwp cynnar Cymraeg o’r cyfnod, ond hyd yn oed cyn hynny mi oedd grwpiau fel Helen Wyn a Hobogiaid y Nos a Beti A’r Gwylliaid Gleision wedi recordio.

Cafwyd dwy record fer gan y grwp o’r gogledd, Beti a’r Gwylliaid Gleision. Daeth y cyntaf allan yn 1966, hefo’r teitl “Cymry’n Canu ’66” â phedair cân arni (Wren WRE 1009). Roedd rhai o ganeuon y grwp yn gyfieithiadau o ganeuon Saesneg poblogaidd ar y pryd, fel “All My Loving” y Beatles (Gyts A Gras ar y record gyntaf). Roedd nifer o ganeuon y grwp â thuedd grefyddol.

01 Dacw’r Ardal, Dacw’r Hafan
02 Bydd Deg, Bydd Strêt
03 Gyts a Gras
04 O Iesu Hardd

Aelodau’r grwp ar y record gyntaf oedd:

Beti Gwynn Williams – llais. Yn athrawes yn Ysgol Dyffryn Ogwen, Bethesda ar y pryd. ‘Roedd wedi canu cryn dipyn mewn eisteddfodau ac ati ac yn adnabyddus am ei llais cyfoethog contralto cyn mentro i’r byd canu pop.
Brian Williams – organ drydan. Yn frodor o Fetws Garmon, ‘roedd yn organydd eglwys gyda diddordeb mewn cerddoriaeth glasurol.
Sion Rhys Jones – gitar fâs. Brodor o Waenfawr ger Caernarfon. Bu’n aelod o sawl grwp arall, fel y Valiants o 1962 i 1965, a rannodd lwyfan hefo rhai o enwogion y cyfnod.
Tom Rees Howell – drymiau. O Benygroes, Gwynedd, gyda diddordeb mewn recordiau a gwaith coed.
Les Jones – gitar rhithm. O Garmel, Gwynedd, ac aelod ieuengaf y grwp.

Y Parchedig Gwilym O. Roberts Pontllyfni, colofnydd Y Cymro ac athro a seiciatrydd gychwynnodd y grwp, gyda’r bwriad o gael pobl ifanc yr ardal i wrando ar gerddoriaeth grefyddol ac ysbrydol, a’u denu i’r capeli. Er y bu i hynny sathru ar draed ambell i offeiriad ar y pryd oedd ddim yn awyddus i gael grwp swnllyd o’r fath yn perfformio yn y sêt fawr! Serch hynny, cafodd y grwp dipyn o lwyddiant yn canu mewn neuaddau dawns, clybiau ieuenctid ac ambell i eglwys.

Yn 1968, fe ryddhawyd record fer arall gan Wren (WRE 1047) hefo pum cân arni:
01 Llwch Wyf Fi
02 O Iesu Mawr
03 Mae’r Gwaed A Redodd
04 Newyddion Braf
05 Brenin Cariad.

Erbyn hyn roedd Tom Rees Howell wedi gadael y grwp. Wedi ymuno erbyn hyn oedd:
Gwilym Evans – drymiau a gitar. O Laniestyn, Gwynedd, roedd yn organydd eglwys.
Gwilym Morris – gitar flaen a phianydd. O Waenfawr, ac erbyn hyn efe oedd yr ieuengaf yn y grwp.

Ysgwn i os oes unrhyw un hefo mwy o ddiddordeb am bwy oedd Beti Williams? Dwi wedi gweld cyfeiriadau at “Beti Gwynn Williams” oedd yn wraig i W.S Gwynn Williams (ysgrifenydd ac yna cadeirydd Cymdeithas Alawon Gwerin Cymru), mab W. Pencerdd Williams. Roedd y Beti yma (ei enw llawn oedd Elizabeth Eleanor Davies cyn priodi) o Abergele yn wreiddiol ac hefyd yn gontralto hefo cefndir canu eisteddfodol a chanu pop. Hefyd, os mai’r un Beti Williams a ganodd “Mae Nain Mewn Bwthyn” ar y record “Canu’r Cymry” (Cambrian SCLP 687, 1980)?

Os oes rhywun â mwy o wybodaeth, mi fyddwn yn falch iawn o glywed ganddoch, i gael rhoi’r wybodaeth am y grwp a’r recordiau diddorol cynnar yma ar gof a chadw.

Teyrnged i David Lloyd

Wedi i mi sgwennu am y tenor, David Lloyd yn ddiweddar, mi wnes i daro ar draws record deyrnged i David Lloyd, gan y tenor Cymreig Wynford Evans, a Abertawe.

“Teyrnged i David Lloyd” yw teitl y record a’r caset, a gyhoeddwyd gan Sain yn 1982 (Sain 1246D yw’r record hir, a Sain C846N yw’r caset.

Ganwyd Wynford Evans yn Abertawe ar y 30ain o Ebrill 1946, yn frawd bach i Huw, ac yn fab i William Thomas Evans a Lizzie Ann.

Cefn y record hir
Cefn y record hir

Yn 1964, yn 18 oed, fe fentrodd ar, ac ennillodd, unawd tenor 18-25 yn Eisteddfod Genedlaethol Abertawe, ac aeth ymlaen i ennill sawl gwobr yn ystod ei yrfa. Yn 1969 fe ganodd i’r Tywysog Charles yn ystod ei daith Arwisgo o gwmpas Cymru.

Bu’n ganwr opera mewn sawl gwlad, ac yn aelod o sawl grwp cerddorol, ac ymddangosodd sawl gwaith ar y teledu.

Bu hefyd yn diwtor cerdd preifat i fyfyrwyr o bob oed.

Yn 1967 fe briododd â Judith Thomas yng nhapel y Bedyddwyr Dinas Noddfa, Abertawe. Cawsant dau o blant, Geraint ac Eryl. Fe symudodd i Englefield Green, Surrey ac wedyn i Staines upon Thames. Bu’n gysylltiedig â sawl cymdeithas gorawl trwy ei fywyd.

Bu farw ar y 23ain o Fedi, 2009.

Ar y record, fe ganodd 13 o ganeuon teyrnged i David Lloyd. Yn ôl y daflen ddaeth gyda’r record, mae nodiadau Huw Williams yn esbonio “mae’n briodol iawn bod pob eitem a gynhwysir yn y rhaglen yn dal rhyw gysylltiad â’r tenor o Sir y Fflint, ac yn gyfrwng i’n hatgoffa o’r ‘llais a hudodd genedl'”.

John Hywel gyfeiliodd ar y piano a’r organ ar y record.

Dyma restr o’r caneuon ar y record a’r caset:
1. Bugail Aberdyfi
2. Lausanne
3. Y Bugail
4. O Na Byddai’n Haf O Hyd
5. Pa Le Mae’r Amen
6. Y Dieithryn
7. Galwad Y Tywysog
8. Elen Fwyn
9. Hyder
10.Bwthyn Bach Melyn Fy Nhad
11.Pwy Fydd Yma ‘Mhen Can Mlynedd?
12.Yr Hen Gerddor
13.Arafa Don

David Lloyd

Pedwar o gasetiau David Lloyd ar labeli Cambrian a Sain.
Rhai o gasetiau David Lloyd

Siawns ein bod i gyd yn gwybod am y tenor enwog, David Lloyd. Neu David George Lloyd a rhoi ei enw llawn iddo.

‘Roedd yn un o’r tenoriaid cyntaf o Gymru i geisio cynulleidfa tu allan i Gymru, yn y byd opera, oratorio a recordio. Ond yng Nghymru, ‘roedd yn enwog hefyd am ganu emynau a chaneuon gwerin.

Fe’i anwyd yn Nhrelogan, Sir Y Fflint, ar y 6ed o Ebrill 1912. Fe farwodd ei fam Elizabeth tra’r oedd David yn ei arddegau. Bu farw ei dad Pryce 2 flynedd yn ddiweddarach. Yn un o saith o blant, fe adawodd David yr ysgol yn 14 oed gyda’r bwriad o fod yn brentys saer.

Bu’n canu dipyn mewn eisteddfodau lleol, ac yna ennill ysgoloriaeth i ysgol gerdd Y Guildhall gan ddechrau yno yn 1933 wedi i John Williams o Fangor ei annog i ddilyn gyrfa gerddorol.

Wedi ennill dipyn o gydnabyddiaeth yno, gadawodd yn 1938 a dechrau denu sylw yn y byd opera gyda’i berfformiadau o waith Verdi a Mozart ym Mhrydain a thramor.

Gyda dyfodiad yr ail ryfel byd yn 1939, bu’n rhaid iddo stopio perfformio dramor. Bu’n gwasanaethu gyda’r Gwarchodlu Cymreig drwy’r rhyfel, a methu a pherfformio yn y Gymraeg oherwydd rheolau “Saesneg Yn Unig” y lluoedd arfog ar y pryd. Ond fe allodd recordio dipyn yn y Saesneg rhwng 1940 ac 1947, yn stiwdios EMI gan fwyaf, a mae sawl record 78cyf a ryddhawyd ar labeli Columbia a Decca i’w cael.

Mae’n debyg mai’r traciau Cymraeg cynharaf wedi’w recordio sy’n goroesi yn dyddio o 1947, a recordiodd i’r BBC yng Nghaerdydd. Y ddwy gân oedd “Bugail Aberdyfi” a “Wyt Ti’n Cofio’r Lloer Yn Codi”, gyda Mary Kendall ar y piano.

Yna, rhyddhaodd recordiau 78cyf yn y Gymraeg i Decca yn 1948/9 a dwi’n falch o allu dweud fod gen i gopiau o rai o’r rhain.

Yn anffodus daeth diwedd dros dro ar ei yrfa fel canwr yn 1954 pan fu iddo ddioddef damwain ddifrifol wrth recordio rhaglen i’r BBC ger y Rhyl, a thorri ei gefn. Am tua chwe mlynedd wedi hynny ni allai berfformio.

Yn 1960, fe ryddhaodd ychydig o recordiau i Qualiton gyntaf, ac yna i Delyse yn 1962. Gallwch edrych am fanylion ei recordiau yn Y Ddisgyddiaeth.

Ni briododd David Lloyd erioed – ‘doedd o ddim yn credu bod bywyd teithiol y perfformiwr yn addas i ddyn priod.

Bu farw David Lloyd ar y 27ain o fis Mawrth 1969, wedi damwain arall adref. Fe’i gladdwyd ym mynwent Picton ger Gwespyr, sir y Fflint. Ac yntau ond yn ei 50au, collodd Cymru un o’i thenoriaid enwocaf erioed.

Cryno-ddisg David Lloyd gan Sain.
Casgliad David Lloyd ar 3 CD gan Sain

Yn ffodus, mae llawer o’i waith ar gof a chadw ar recordiau. Mae cwmni Sain, er enghraifft, wedi rhyddhau cryno-ddisgiau o’i waith, yn gyntaf fel tair CD unigol rhwng 1994 a 2001, ac yna yn 2009 fel casgliad cyflawn o’r recordiadau yn y ddwy iaith o 1940 tan 1962 (SCD 2601, “David Lloyd – Y Llais Arian” gyda 56 o ganeuon. Cyn hynny, bu i gwmni Cambrian gyhoeddi sawl caset ac LP o’i waith ddiwedd y 60au ac yn ystod y 70au, a record hir ar Qualiton (Decca) yn 1973. Ceir ambell i gasgliad Saesneg ar label Columbia fel EPs ac LPs hefyd.

Create your website at WordPress.com
Cychwyn arni