Merêd

Clawr y caset o 1977.
Caset Sain C576, o 1977

Gan mlynedd yn ôl o’r wythnos hon fe annwyd yr arbennigwr canu gwerin Cymraeg, Meredydd Evans (neu Merêd). Bu’n weithgar ym meysydd canu gwerin, darlledu ac adloniant drwy’r rhan fwyaf o’i fywyd. Yn un o enwogion y genedl.

Ar y 9ed o Ragfyr 1919 fe’i annwyd yn Llanegryn, sir Feirionnydd, yr ieuengaf o blant Charlotte a Richard Evans. Fe ddywedodd fod ei ddiddordeb yn dod o’r ffaith i’w fam ganu cymaint iddo fo pan yn blentyn.

Datblygodd ei ddiddordeb mewn cerddoriaeth dan ddylanwad Mrs Enid Parry ym Mhrifysgol Bangor. Bu’n perfformio llawer gyda Robin Williams a Cledwyn Jones, ar y rhaglen Noswon Lawen i’r BBC ym Mangor, a chyda Triawd Y Coleg gyda Robin a Cledwyn.

Cyfarfu a’i wraig, yr Americanes Pyllis Kinney, yn 1947 a phriodi y flwyddyn wedyn. Cantores opera o Pontiac, Michigan oedd Phyllis, a ganwyd eu merch Eluned yn 1949. Byddai diddordeb y ddau mewn cerddoriaeth yn ran mor bwysig o’u bywydau.

Welsh Folk Songs, gan Meredydd Evans, ar label Folkways Records, 1954.
Welsh Folk Songs, o 1954

Yn 1952 aeth i Princeton, New Jersey i astudio, gan raddio yno yn 1955 a derbyn swydd darlithydd ym Mhrifysgol Boston. Yn 1954 cafodd gyfle i wneud record “Welsh Folk Songs” gan Folkways Records yn Efrog Newydd – dwi’n falch o allu dweud fod gennyf gopi o’r record hon!

Dychwelodd i Gymru yn 1960 a chael ei benodi’n Bennaeth Adloniant Ysgafn BBC Cymru yn 1963.

Sefydlodd bapur Cymraeg Caerdydd, Y Dinesydd, yn 1970, un o’r cyntaf o be ddaeth i’w hadnabod fel “papurau bro”. O 1973 dychwelodd i’r byd academaidd gan ymuno ag Adran Efrydiau Allanol, Caerdydd tan ei ymddeoliad yn 1985.

Bu’n gefnogol iawn i ymgyrchoedd Cymdeithas Yr Iaith a sawl ymgyrch ieithyddol yn y 70au a’r 80au, gan gynnwys ymgyrchoedd sefydlu S4C a deddf iaith newydd.

Tuag adeg ymddeol, symudodd Merêd a Phyllis i fyw yng Nghwmystwyth yng Ngheredigion. Yn eithaf agos i’r Llyfrgell Genedlaethol, byddai Merêd a Pyllis yn mynd yno’n gyson. Byddent yn ymddiddori mewn, a chasglu, caneuon ac alawon gwerin a chyhoeddi llawer o’u gwaith.

Bu farw yn Ysbyty Bronglais, Aberystwyth ar 21ain o Chwefror 2015, a’i gladdu ym mynwent Capel Siloam, Cwmystwyth.

Er yn adnabyddus efallai am ei ganu gwerin a’i waith pwysig yn casglu’r hen ganeuon a’u rhoi ar gof a chadw ag olrhain eu hanes a’u hystyron, roedd hefyd yn athro, yn ddarlledwr, ac yn heddychwr (er yn barod i gefnogi ymgyrchu di-drais, ac er iddo fod o flaen ei well fwy nac unwaith wedi ymgyrchu ar ran yr iaith). Mae gwaith Meredydd Evans yn hel a chanu hen alawon gwerin wedi helpu sicrhau y bydd y traddodiad canu gwerin yn parhau ar gof a chadw i Gymru.

Y mae ei lais wedi’w recordio sawl gwaith dros y blynyddoedd, fel rheol yn ddi-gyfeiliant, a mae wedi cyfrannu i nifer o recordiadau gan eraill.

Cryno-ddisg Merêd ar label Sain, SCD 2414 o 2004.
Clawr cryno-ddisg Merêd ar label Sain

Dyma restr o rai o’r recordiau, casetiau a chryno-ddisgiau o Mered yn canu alawon Gwerin. O ddiddordeb arbennig mae’n siwr yw’r CD gan Sain yn 2004 – dwy ddisg o 50 o’i ganeuon gyda Phyllis Kinney, Myron Lloyd, Maria Korchinska (telyn) ac Wythawd Tryfan. Daw’r CD gyda llyfryn diddorol sy’n rhoi cefndir a geiriau llawer o’r caneuon, ynghyd a chyfieithiadau Saesneg o nifer o’r caneuon.

Mae’n siwr bod llawer iawn mwy gan y dyn arbennig a gweithgar hwn sydd wedi cyfrannu gymaint i gadw hanes cerddoriaeth werin Cymru.

FP385 (Folkways) Welsh Folk Songs (10″, 1954)
DAFR201 (Qualiton) Songs Of Wales (LP, 1962)
TE 2078 (Tradition Everest) Traditional Welsh Songs (LP, dim dyddiad)
Delyse ECB 3161 A Concert Of Welsh Songs (LP, 1962)
Delyse DEL 117 A Concert Of Welsh Songs (7″, 1963)
Delyse DEL 118 Pa Le Mae ‘Nghariad/Lisa Lân (7″, 1963)
Wren WRE 1004 Mered a Phyllis-Folk Songs Of Wales, Israel, Louisiana, Japan (7″, 1964)
Dominion LP 1257 A Concert Of Welsh Songs (LP, 1970)
Delyse IMM 133 Folk Songs Of Wales-Merêd ac Anita Williams (LP, 1970)
Sain 1076 Mered-28 O Ganeuon (LP, 1977)
Sain C576 Mered-28 O Ganeuon (caset, 1977)
Sain SCD 2414 Mered-Caneuon Gwerin (CD, 2004)
Utgorn Cymru (dim rhif) Mered-Caneuon Mam (CD, 2009)

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Newid )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Newid )

Connecting to %s

Create your website at WordPress.com
Cychwyn arni
%d bloggers like this: